Cập nhật 10g 8/11/2007

Về đợt dịch Tả: “Quan cần nhưng dân chưa vội”, nhưng “xin đừng vội trách đa đa”

Vụ dịch “tiêu chảy cấp tính nguy hiểm” đang diễn ra ở khu vực miền Bắc và miền Trung trong 10 ngày qua. T́nh h́nh chưa có xu hướng cải thiện mà c̣n có nguy cơ tiếp tục lan rộng. Tính đến nay đă có ít nhất hai người tử vong có xét nghiệm dương tính với vi khuẩn Tả.

Mắm tôm nghiễm nhiên trở thành tội đồ và vật tế thần cho nguyên nhân của đợt dịch này v́ trong những ngày qua đă có đến 80% số bệnh nhân bị mắc bệnh tiêu chảy cấp tính này có từng ăn mắm tôm. Các cơ quan hữu quan tập trung vào đi kiểm tra an toàn vệ sinh sản xuất mắm tôm, t́m kiếm nguồn gốc sản xuất mắm tôm không hợp vệ sinh, sản phẩm mắm tôm không rơ nguồn gốc, tịch thu mắm tôm có nơi cả hàng trăm kư; giới chức trách y tế hiến kế tiêu huỷ mắm tôm. Mặt khác, phóng sự liên tục đưa tin rằng quan đă vội mà dân vẫn c̣n đủng đỉnh, “dịch chưa qua đèo mà sợ ǵ mắm tôm”!

Mắc xích bệnh tiêu chảy cấp tính bây giờ đang được hướng tới là Mắm tôm ßà Bệnh “tiêu chảy cấp tính nguy hiểm”. Khi công bố những điều này ra, nhiều gia đ́nh sản xuất mắm tôm thản nhiên công bố là “cả đời nhà tôi sản xuất mắm tôm, dẹp sản xuất mắm tôm th́ cả họ chết đói”; người tiêu dùng th́ “ui dào, cả làng, cả tổng người ta vẫn ăn mắm tôm đấy thôi”. Giới chức và báo chí cho rằng người dân thiếu ư thức pḥng chống dịch tiêu chảy.

Có lẽ không lấy ǵ ngạc nhiên là tại sao kể cả người tiêu dùng và người sản xuất đều có vẻ phớt lờ những lời cảnh báo của giới chức hữu quan, bởi lẽ những lập luận tuy không có chặt chẽ lắm của họ nhưng họ không chắc đă không có lư, đúng hay không th́ chưa bàn đến. C̣n những quy kết của giới chức y tế có thẩm quyền đó đă không đủ sức thuyết phục người dân, hẳn là phải có vấn đề.

Một chút ṿng vo về bệnh cảnh

Tiêu chảy cấp tính là một hội chứng hay một biểu hiện bệnh lư mà người bệnh nhân đi tiêu ra phân lỏng trên 4 lần trong một ngày xuất hiện đột ngột.

Tiêu chảy cấp tính nguy hiểm là biểu thị mức độ nghiêm trọng của tiêu chảy đó có thể gây nguy hiểm đến tính mạng.

Tiêu chảy có phải là bệnh không?

Không, tiêu chảy chỉ là triệu chứng của nhiều nguyên nhân gây bệnh.

Tiêu chảy có phải là dịch không?

Có thể có mà cũng có thể không. Tiêu chảy rải rác, lẻ tẻ th́ thường xuyên, nhưng không phải tiêu chảy nào cũng gây thành dịch. Chỉ khi nào tiêu chảy xuất hiện hàng loạt trên cùng một hay nhiều vùng địa dư với cùng biểu hiện bệnh lư lâm sàng và lan truyền th́ mới gọi là dịch.

Có bao nhiêu nguyên nhân gây tiêu chảy?

Nhiều lắm. Tựu trung lại, chia làm hai nhóm: Tiêu chảy nhiễm trùng và tiêu chảy không nhiễm trùng. Tiêu chảy không nhiễm trùng là những biểu hiện của rối loạn hấp thu ruột do chính tổn thương của ruột hay do một nguyên nhân nơi khác, và tiêu chảy không nhiễm trùng không lây lan và không gây thành dịch.

Tiêu chảy nhiễm trùng là tiêu chảy có thể gây thành dịch, nhưng không phải tất cả các nguyên nhân nhiễm trùng đều gây thành dịch.

Tiêu chảy nhiễm trùng chia làm nhiều nhóm: nhóm vi khuẩn (bacteria), nhóm virus (hay siêu vi trùng), nhóm do kư sinh trùng (amip, nấm). Tiêu chảy 3 nhóm này đều có thể gây thành dịch, nhưng do đời sống phát triển và tiến bộ khoa học kỹ thuật, chỉ c̣n một số các loại tác nhân trên có thể gây thành dịch hoặc đại dịch mà thôi.

Dịch tiêu chảy có phổ biến không?

Có. Như dịch tiêu chảy do virus, như do rotavirus chẳng hạn, hay xảy ra ở Việt Nam vào mùa đông xuan và xảy ra ở trẻ nhỏ.

Trong tất cả các tác nhân gây tiêu chảy, tác nhân nào là nguy hiểm nhất?

Vi trùng tả, tên khoa học là Vibrio Cholerae. Chia làm hai ḍng chính, tả cổ điển (classical) và ḍng Eltor. Ḍng Eltor mới gây thành dịch. Mỗi ḍng lại có nhiều phân nhóm (type), cho đến nay có hai loại Vibrio Cholerae O1 (Onawa 1) và O139 (Bengal) là hai chủng thường gặp gây thành dịch ở châu Á nhất.

Tại sao tiêu chảy do tả lại gây nguy hiểm nhất?

Đặc tính của tiêu chảy do tả nguy hiểm ở hai điểm, thứ nhất là đối với bệnh nhân mắc bệnh; thứ hai là đối với cộng đồng.

Đối với bệnh nhân, vi trùng tả gây bệnh khi vào đến ruột non, chúng phóng xuất độc tố tả (cholera toxin), những độc tố này nói nôm na như là những mũi khoan, có gắn máy bơm xả; chúng “khoan” hầu hết các bề mặt niêm mạc ruột (ở vùng đáy của gai ruột), và “bơm” nước từ trong tế bào ruột xối xả ra ḷng ruột, gây nên tiêu chảy ồ ạt như tháo cống và bệnh nhân nôn ói toàn nước. Cho nên, dựa trên đặc điểm lâm sàng này mà ông bà ta ngày xưa đặt cho cái tên là bệnh Thổ Tả, thổ là nôn ói, tả là tiêu chảy, sau này nói ngắn lại là bệnh Tả. Cơ thể con người ḿnh khoảng 65% là nước, trẻ em đến 70% hoặc hơn, chỉ trong ṿng vài giờ đồng hồ, có thể bị vắt kiệt toàn bộ nước kèm theo chất điện giải, làm cho bệnh nhân nhanh chóng rơi vào t́nh trạng sốc mất nước, rối loạn điện giải và tử vong nhanh chóng, nếu không kịp điều trị bù nước và điện giải cho bệnh nhân.

Đối với cộng đồng, vi trùng Tả này lây lan rất nhanh qua đường chất thải của bệnh nhân. Đặc điểm là vi trùng Tả rất chịu nước, kể cả nước muối ở biển, đặc biệt là biển ấm, chúng sống dai và lan nhanh. Thứ nữa, là không phải ai nhiễm phải vi trùng tả cũng đều có biểu hiện tả, chỉ có 25% số người nhiễm Tả có phát bệnh tiêu chảy mà thôi. Mà những người không mắc bệnh mà có nhiễm vi trùng tả mới là nguy hiểm, v́ cơ thể người đó không phát bệnh, nhưng vi trùng tả sống được trong phân và phóng thích ra ngoài, có thể chỉ v́ đi vệ sinh không rửa tay xà pḥng vi trùng tả có thể phóng thích liền ra nguồn nước xả đó và lây lan. Đây là mối nguy hiểm lây lan lớn nhất nhưng chúng ta bất lực, không có cách nào kiểm soát được nguồn lây này cả.

Bệnh Tả và Dịch Tả có giống nhau không?

Dịch Tả là bệnh Tả đă lây lan từ một số ca bệnh lẻ tẻ ra trong cộng đồng người đó sinh sống.

Bệnh Tả có dễ mắc không?

Không dễ. Người bệnh phải “nuốt” một số loại chủng vi trùng tả có độc lực mạnh, với số lượng cực lớn (108-109), tức là từ 100 triệu đến 1 tỷ con vi trùng tả có độc lực mạnh đó mới có thể phát bệnh. Ngoài ra, vi trùng tả lại không chịu được nhiệt và khô cũng như môi trường acid. V́ thế một lượng vi trùng tả phải đủ nhiều để vượt qua được chướng ngại hàng rào acid ở trong dạ dày của bệnh nhân, xuống ruột rồi mới gây bệnh.
V́ vi trùng tả không chịu được nhiệt nên chỉ cần đun ở 70 độ C trong ṿng 1 phút là nó đă “chầu ông vải” rồi. Các thức ăn sấy hoặc phơi khô, th́ cũng không có chỗ cho vi trùng Tả dung thân.

Nhưng một khi đă có người mắc bệnh tức là sự hiện diện của vi trùng trong nguồn lây bệnh đă rất lớn.

Nhưng như đă nêu trên, vi trùng tả lại sống dai trong môi trường phân bệnh nhân, qua nước, và một khi đă có người mắc bệnh th́ mức độ lây lan rất nhanh chóng, nếu không kịp quản lư đúng mức.

Vậy tả có lây trực tiếp từ người bệnh sang người lành không?

Không trực tiếp mà chỉ gián tiếp qua tiếp xúc với chất thải của bệnh nhân hoặc thức ăn bị lây nhiễm, vào miệng và mắc bệnh qua đường này.

Ăn thức ăn không nấu chin, mắm muối có bị mắc tiêu chảy cấp tính và có bị lây thành dịch không?

Câu trả lời có thể là không, có thể là có tuỳ nguyên nhân.

B́nh thường nếu không có vấn đề ǵ, tất cả các loại thức ăn không bị thiêu ôi, nhiễm bệnh th́ ăn sống cũng không sao cả.

C̣n nếu có mắc th́ cũng chỉ lẻ tẻ một bệnh hoặc một nhóm bệnh, thí dụ như cả một bữa cỗ bị tiêu chảy do ăn phải thịt nhiễm vi trùng thương hàn (salmonella) chẳng hạn, hay gọi là “ngộ độc thức ăn” đó. Nhưng nó có thể không thành dịch.

Vậy tại sao dịch tiêu chảy cấp nguy hiểm th́ phải không được ăn đồ ăn tươi sống, hoặc mắm tôm, rau tươi?

Không nhất thiết, chỉ thường liên quan đến dịch tiêu chảy mà nguyên nhân có thể phát tán theo nguồn nước, đặc biệt là Tả. Ngoài ra c̣n có dịch tiêu chảy do Thương hàn, phó thương hàn. Nhưng với dịch Tả là trường hợp đặc biệt quan trọng nhất.

Cho nên thường có trong đợt có bệnh Tả được xác định, và có dấu hiệu lây lan, th́ biện pháp này mới cần phải được thực hiện một cách nghiêm túc và triệt để cho đến khi dịch được công bố là kiểm soát hoàn toàn, tức là không c̣n dịch Tả nữa.

Ngoài ra, ngoài vụ dịch Tả, các thức ăn tươi sống, thịt chó mắm tôm, mơ tam thể ăn tươi thoải mái. C̣n chuyện an toàn vệ sinh thực phẩm là chuyện đương nhiên, không bàn ở đây.

Vấn đề như đă được nêu rơ ở trên, v́ vi trùng tả nó sẽ lây lan bất cứ môi trường nào có nước lă, kể cả nước muối (v́ có nhiều con vi trùng không sống được trong nước muối), cho nên cứ có nước lă là vi trùng tả có thể có mặt. Kể cả tay ḿnh rửa nước bị nhiễm tả hoặc dấy phân bệnh nhân tả mà không khử trùng th́ cũng là vật trung gian lây lan. Tóm lại thức ăn tươi sống và đôi tay “nhân gian” đều đóng vai tṛ như nhau trong việc lây lan bệnh tả. Tuy nhiên, như đă nêu, người mang mầm bệnh tả mà không có triệu chứng (người lành mang bệnh, healthy carrier), chiếm đến 75%, là nguồn phát tán bệnh tả thành dịch tả kinh khủng nhất.

Xin đừng trách đa đa

Nếu chúng ta nắm được hết câu chuyện vừa tŕnh bày, th́ liệu có thể nào trách cứ người dân vẫn luôn thờ ơ và b́nh chân như vại trước những lời cảnh báo nguy hiểm của giới chức y tế hay không?

Hăy lược qua một phát biểu của ông Cục trưởng Cục Y tế Dự pḥng. Hỏi: “Đă hơn 10 ngày qua kể từ khi phát hiện trường hợp đầu tiên bị tiêu chảy cấp, t́nh h́nh dịch bệnh ngày càng gay go. Ông có thể cho biết lư do?”.  Đáp: “Chúng ta không thể ngờ một loại dịch bệnh chỉ thường xuyên xảy ra ở những nơi lạc hậu th́ lại xảy ra ngay giữa thủ đô Hà Nội. Điều đó cho thấy vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm và môi trường ở đây đang rất báo động. Trong khi đó, người dân c̣n quá thờ ơ, chủ quan với sự nguy hiểm của dịch bệnh. Đặc biệt là những người dân có thói quen ăn uống tại các quán ăn ngoài đường phố, hàng gánh rong, ăn các món sống, không ăn chín uống sôi...

Làm thế nào có thể loại bỏ được một thói quen ăn uống của người dân (không chỉ ở Việt Nam) nếu không có một lư do thực chính đáng. Và một lập luận ngây thơ nhưng hoàn toàn có lư của người dân là chuyện “ăn sống, uống tươi”, là “chuyện thường ngày ở huyện”; và chuyện tiêu chảy cấp tính cũng là “chuyện xảy ra ở huyện thường ngày” như chính ông Cục trưởng xác nhận: “Trong số hơn 600 bệnh nhân vào viện, số xác định dương tính với tả khoảng...100. C̣n bệnh tiêu chảy cấp, mỗi tháng VN có trên 70.000 người mắc bệnh. Cảnh báo tiêu chảy và tả th́ biện pháp pḥng chống như nhau”.

Như thế, th́ chuyện tiêu chảy đâu có ǵ nghiêm trọng đâu mà người dân phải bỏ thói quen ăn uống tại các quán ăn ngoài đường phố, hàng gánh rong, món sống?

Cũng trong một bối cảnh, mắm tôm trở thành một “nghi can” số một của chứng “tiêu chảy cấp nguy hiểm” này, trở thành tiêu điểm của sự quy chụp, săm soi của các ngành liên đới.

Chung quy lại là tội danh chưa được xác định rơ ràng, cụ thể trong trường hợp bệnh dịch tiêu chảy cấp này, nguyên nhân đích thực là ǵ? Bất kể một loại bệnh nào, một khi chưa xác định được nguyên nhân th́ việc điều trị và pḥng chống luôn luôn gặp phải khó khăn, v́ biết nguyên nhân ǵ mà chống! Ngay cả xác định được nguyên nhân, nhiều khi c̣n gặp phải khó khăn do nhiều yếu tố.

Cho đến thời điểm này, giới chức y tế có thẩm quyền vẫn không xác định được nguyên nhân của dịch tiêu chảy cấp nguy hiểm này là ǵ cả. Nếu như thế th́ các công tác pḥng chống mà không tỏ ra hữu hiệu th́ không có ǵ ngạc nhiên.

Ông cục trưởng cho rằng: “Cảnh báo tiêu chảy cấp và tả th́ biện pháp pḥng chống như nhau”, không biết ông dựa trên cơ sở nào, và ông có làm đúng như vậy không? V́ mỗi tháng VN có trên 70000 người mắc bệnh tiêu chảy cấp từ trước đến nay sao không có cảnh báo. C̣n nay mới chỉ có vỏn vẹn có 100 người được xác minh là có nhiễm Tả th́ tại sao phải cảnh báo???  70000 người mỗi tháng chẳng có ǵ nghiêm trọng th́ 100 ca có ǵ là to tát đâu!!!

Nhưng thực tế nếu là tiêu chảy đă thành dịch mà do Tả th́ câu chuyện nó phải khác và phải được nh́n nhận theo cách khác và thói quen thông thường phải được thay đổi tạm thời trong vụ dịch, bởi v́ Dịch Tả là rất nghiêm trọng cho cộng đồng, nhưng may mắn là bằng những biện pháp vệ sinh cá nhân thông thường lại có thể giải quyết được phần lớn mức độ lây lan nhanh chóng. Cái lư nó nằm ở đó.

Cho nên, trong một bối cảnh có một bệnh nhân (chỉ cần một) trên 5 tuổi có biểu hiện kiệt nước hoặc tử vong sau một đợt tiêu chảy cấp tính, cần phải nghi ngay là liệu bệnh nhân này có phải tiêu chảy do nhiễm vi trùng Tả hay không. Bởi v́ vi trùng tả là vi trùng gây tiêu chảy nguy hiểm nhất như đă nêu trên.

Khi có nghi ngờ, cần phải làm xét nghiệm đặc hiệu để t́m tác nhân gây bệnh.

Một khi đă xác định được một bệnh nhân có vi trùng tả Vibrio Cholera được nêu trong danh sách có thể gây thành dịch, và đồng thời có nhiều bệnh nhân tại một vùng địa dư có triệu chứng lâm sàng giống tả th́ được coi như là dịch Tả.

Về nguyên tắc dịch tễ học, đối với những ca bệnh đầu tiên, có thể dễ hơn trong việc t́m kiếm nguồn lây bệnh thông qua cách hỏi bệnh. Như trong trường hợp này, rất nhiều người có ăn mắm tôm. Mắm tôm cũng chỉ là một dấu hiệu tiếp xúc, vậy liệu ngoài mắm tôm, bệnh nhân c̣n ăn các loại thức ăn nào khác ngoài mắm tôm mà ở dạng tươi sống hay không? Và dĩ nhiên, mắm tôm đó hay các loại rau sống, đồ tươi sống đó xuất phát từ đâu. Đây mới là một mấu chốt quan trọng. Cần phải t́m đến đích đó để lấy mẫu xét nghiệm, để có thể sớm khoanh vùng nguồn khởi bệnh. Nhưng nhiều khi không thể nào t́m thấy được mầm bệnh cả, v́ đơn giản có thể mầm bệnh nó không lây qua thức ăn đó, mà qua một thức ăn khác hoặc từ một nguồn bên ngoài dính qua tay bệnh nhân trong khi ăn, rồi bệnh nhân mắc phải.

Ngay cả t́m thấy được vi trùng tả gây bệnh trong mắm tôm đi nữa, th́ cũng chỉ có nguồn mắm tôm đó mới chứa mầm bệnh chứ không phải tất cả các mắm tôm đều chứa mầm bệnh.

Một khi bệnh tả đă lây lan ra ngoài cộng đồng, vượt ra khỏi một khu vực cộng đồng rồi th́ mầm bệnh đầu tiên đó nó không c̣n có ư nghĩa nữa, v́:

-         mầm bệnh đă được phát tán theo đường phân và chất thải của bệnh nhân vào trong môi trường.

-         quan trọng hơn là đă có thể có nhiều người nhiễm mầm bệnh không có triệu chứng và đây là nguồn phát tán vi trùng nguy hiểm hơn v́ không biết họ là ai.

Và khi bệnh tả đă có dấu hiệu lây lan như thế biện pháp ngăn ngừa nhiễm bệnh tiếp tục cho cá nhân là thực hiện chế độ tuyệt đối ăn chin uống sôi, rửa tay sạch, tránh tụ tập đông người, tiệc tùng ăn uống. Về phía chuyên môn phải có chế độ giám sát và báo cáo bệnh mới một cách nghiêm ngặt và chặt chẽ để kịp thời khu trú bệnh nhân, thực hiện chế độ khử trùng chất thải của bệnh nhân và khử trùng nguồn nước sinh hoạt trong vùng có bệnh để hạn chế lây lan trong cộng đồng.

Như vậy chế độ thực hiện ăn chín uống sôi có thể coi là một pháp lệnh tạm thời có hiệu lực trong thời gian bệnh dịch  Tả lây lan, áp dụng cho tất cả mọi người, đối với mọi loại thức ăn tươi sống không chế biến chứ không riêng ǵ mắm tôm. Ngay cả thức ăn qua chế biến cũng chưa an toàn không phải ở chỗ vi trùng có trong đó mà sự lây nhiễm xảy ra do tay chân người sử dụng không sạch.

An toàn vệ sinh thực phẩm là chuyện thường xuyên liên tục. Mắm tôm cũng chỉ là một trong những khâu rất rất nhỏ đóng vai tṛ dung chứa mầm bệnh, nhưng mắm tôm nấu chính cũng trở thành một thức ăn an toàn. Nên một câu nói “hiên ngang” của một anh chủ quán: “… quán chúng em đă chuẩn bị né…tả rồi. Mắm tôm được nấu chín trước khi đưa ra phục vụ, cứ yên tâm đánh chén đi”. Hoàn toàn đúng đắn!

Việc đi kiểm tra vệ sinh sản xuất thực phẩm là chuyện cần thiết mọi lúc mọi nơi, nhưng không phải là khâu bức thiết như đối với mắm tôm hiện nay để ngăn ngừa lây lan dịch Tả, và nếu không nói là không có hiệu quả ngăn ngừa lây lan dịch Tả. Và kết quả trong một đợt kiểm nghiệm mẫu mắm tôm ở TP HCM, thấy có 9/18 mẫu mắm tôm không t́m thấy vi khuẩn tả, số c̣n lại chưa có kết quả, th́ cũng là điều dễ hiểu thôi. T́m thấy vi khuẩn Tả trong mắm tôm mới là chuyện khó hiểu hơn!

Chỉ v́ thông tin từ giới chức y tế rồi truyền thông cho rằng mắm tôm (từ nghi phạm) là thủ phạm chính của đợt dịch tiêu chảy này, mắm tôm ở Thanh Hoá bị cấm lưu thông và cả làng mắm tôm đang điêu đứng v́ áp lệnh đó.

Đă thế lại c̣n có những nhận định khác của Ban chỉ đạo pḥng chống dịch tiêu chảy cấp nguy hiểm như: “đến hôm nay nguyên nhân gây bệnh dịch tiêu chảy cấp nguy hiểm không chỉ dừng ở mắm tôm, thịt hải sản sống, gỏi, nem chua nữa mà nhiều nguồn thức ăn khá an toàn như các bữa cơm gia đ́nh, thực phẩm nấu chin (gị chả, thịt lợn),... đă bị nhiễm vi khuẩn tiêu chảy cấp nguy hiểm”.

Có chắc không, hay do tay chân của người bệnh bị nhiễm khuẩn? Nếu đọc qua nhận định này th́ đến cả bữa cơm gia đ́nh, thực phẩm nấu chín mà cũng không an toàn nữa th́ c̣n ǵ để mà sợ. Không ăn th́ chết đói, ăn đến thức ăn an toàn do gia đ́nh chuẩn bị mà cũng bị nhiễm khuẩn th́ có ǵ nữa để mà phải kiêng khem!

Ngay đến cả thông tin và nhận định của của giới chuyên môn cũng bất cập. Tại thời điểm 21: 22 giờ (VN) 06/11, một bản tin xác nhận là 2 bệnh nhân tử vong được xác định là có nhiễm vi khuẩn tả. Một bản tin khác, cách sau đó 2 giờ, Bộ trưởng Y tế Nguyễn Quốc Triệu khẳng định, đến thời điểm này chưa có ca bệnh nào tử vong do tiêu chảy cấp nguy hiểm. Và: “Các trường hợp tử vong có nghi bị tiêu chảy cấp, sau khi xác định lại đều cho kết quả âm tính”. Mạn bàn về nhận định này của Bộ trưởng, theo đó, có nghĩa là bệnh nhân tử vong nhưng âm tính với tiêu chảy cấp, tức là bệnh nhân không có mắc tiêu chảy cấp mà bị mắc bệnh khác rồi tử vong. Nguyên nhân ǵ? Và bệnh đó có liên quan ǵ với dịch tiêu chảy cấp này đâu mà phải tŕnh với Bộ trưởng?

Và cũng theo ông: “Đến thời điểm này dịch được công bố vẫn là dịch tiêu chảy cấp nguy hiểm bởi nhiều nguyên nhân, trong đó, có khoảng 15% bệnh nhân nhiễm phải khuẩn tả.” Thế nhưng, với loại vi khuẩn Tả, chỉ cần một bệnh nhân được xác định có nhiễm vi khuẩn Tả (Vibrio Cholerae O1) là dịch này phải được công bố là dịch Tả.

Tóm lại, với một bệnh cảnh dịch nghiêm trọng như vậy mà giới chức chuyên môn vẫn tiếp tục loay hoay với việc xác định là dịch tiêu chảy cấp do nguyên nhân ǵ không được th́ trách ǵ người dân c̣n quá thờ ơ, thiếu cảnh giác với dịch “tiêu chảy cấp nguy hiểm”.

Chúng ta có thể không gọi đó là dịch Tả mà gọi đó là “dịch tiêu chảy cấp nguy hiểm”, th́ cũng không sao. Nhưng trong dịch tiêu chảy cấp tính chỉ có dịch Tả mới là nguy hiểm nhất, có liên quan đến sự lây lan rất mạnh qua nguồn nước thông qua chất thải của bệnh nhân mà thôi.

Mặc dù chúng ta thừa nhận là có 15% số bệnh nhân tiêu chảy cấp tính đó có nhiễm Tả nhưng cho đến thời điểm 4:30 6/11/07 (giờ EST), th́ bà Dida Conor, phát ngôn viên của Tổ chức Y tế Thế giới ở Việt Nam tại Hà nội chỉ mới được thông báo là có dịch tiêu chảy cấp, và vẫn chưa nhận được báo cáo một trường hợp nào bị tả cả ("We have been informed about severe acute diarrhea," spokeswoman Dida Connor said. "We haven't had any confirmation of cholera." Tin Reuters, 06/11/07). Ngược lại, ông Bộ Trưởng Y tế lại có nhận định khác “Trả lời Tuổi Trẻ về dư luận Bộ Y tế chưa công bố rơ ràng nguyên nhân gây dịch, ông Triệu nói đây là loại dịch tiêu chảy cấp nguy hiểm, với 15% bệnh nhân mắc vi khuẩn tả, Tổ chức Y tế thế giới cũng tán thành thông điệp này” (Tuổi trẻ, 07/11/07). Như vậy có lẽ bà Dida Conor đă không được biết hoặc không được thông báo chuyện này, hoặc có một lư do nào khác.

Dù giới chức y tế hữu trách Việt Nam có không gọi đó là dịch Tả, th́ thông tin trên thế giới đều gọi đó là dịch Tả rồi (Reuters, ProMed-mail, M&C).

Việc né tránh định danh nguyên nhân của vụ dịch tiêu chảy này sẽ gây một nguy cơ lây nhiễm không ít v́ không thể quán triệt được ư thức người dân và không thể ban hành được pháp lệnh pḥng chống dịch khẩn cấp khi cần thiết.

Cách thức làm việc của giới hữu trách c̣n như thế th́ trách sao người dân bất tuân khuyến cáo, “Xin đừng trách đa đa!”

Nguyễn Đ́nh Nguyên

Chúng ta những người dân, để tránh lây nhiễm bệnh Tả cho ḿnh, và tạo nguồn lây lan cho gia đ́nh và mọi người, khẩn thiết hiểu thấu và thực hiện những nguyên tắc đơn giản dưới đây:

Khẩu hiệu nằm ḷng trong đợt dịch tiêu chảy cấp do Tả: “Rửa tay xà pḥng. Ăn chín. Uống sôi. Không chắc th́ thôi, không sử dụng!”

Dịch Tả là một dịch tiêu chảy nguy hiểm nhưng chúng ta có thể pḥng chống và ngăn ngừa được bằng cách vệ sinh cá nhân và vệ sinh ăn uống. Trong thời gian dịch Tả đang xảy ra mọi người dân phải triệt để thực hiện:

-         Rửa tay sạch bằng xà pḥng sau khi đi vệ sinh, trước và sau khi ăn.

-         Ăn thức ăn nấu chín kỹ, hợp vệ sinh. Tránh ăn các đồ ăn tươi sống chưa qua đun nấu, kể cả rau xanh, trái cây không có vỏ bóc hoặc thức ăn hàng quán không rơ có hợp vệ sinh hay không.

-         Không uống nước lă.

-         Tránh tụ tập nơi đông người, tiệc tùng ăn uống trong vùng có dịch.

-         Khi có triệu chứng tiêu chảy cần phải lập tức bù nước và dịch theo hướng dẫn và cấp tốc đến cơ sở y tế gần nhất, không điều trị tại nhà.

-         Khi trong gia đ́nh có người bị tiêu chảy cấp tính th́ cần phải tuân thủ nghiêm ngặt chế độ khử trùng tẩy uế theo hướng dẫn của nhân viên y tế.

Hiệu lực của biện pháp này cần phải được tuân thủ nghiêm túc và triệt để cho đến khi vụ dịch được công bố là dập tắt hoàn toàn.